Trà trong tiếp khách của người Việt: rót chén trà trước, câu chuyện theo sau

Với người Việt, mời khách chén trà là mở đầu câu chuyện. Phép rót trà, mời trà, thói quen quanh ấm trà gia đình và chỗ của chén trà trong nhịp sống hôm nay.

Thái Ninh · Nghệ nhân trà24/09/20263 phút đọc

Gói Trà Đinh Thượng Hạng, ấm tử sa và ba chén trà trên khay gỗ trong căn phòng ấm

"Miếng trầu là đầu câu chuyện" — ông bà ta nói vậy. Ngày nay trầu cau đã thưa, nhưng chén trà thì vẫn còn đó. Khách đến nhà, việc đầu tiên là mời ngồi, rồi đun nước, pha ấm trà. Chưa ai nói gì quan trọng, nhưng câu chuyện đã bắt đầu.

Chén trà là lời mời ngồi lại

Ở nhiều vùng quê miền Bắc, khách đến chơi không cần hẹn. Chủ nhà thấy khách ngoài ngõ đã với tay lấy ấm. Pha trà mất vài phút — vài phút ấy là để khách ngồi xuống, lau mồ hôi, hỏi thăm sức khỏe, chuyện mùa màng. Chén trà rót ra rồi, câu chuyện mới vào việc chính.

Người ta ít khi từ chối chén trà mời. Nhận chén trà là nhận lời mời ngồi lại, dù chỉ một lát.

Phép rót trà, mời trà

Không ai dạy thành bài, nhưng những phép nhỏ quanh ấm trà được truyền từ đời này qua đời khác:

Rót mời khách trước, rót cho mình sau cùng.
Rót cho người lớn tuổi trước khi có nhiều khách.
Không rót đầy chén: khoảng bảy phần là vừa.
Mời bằng hai tay với người lớn tuổi hoặc người mình kính trọng.
Chén cạn thì rót thêm, không để khách phải tự rót.
Rót đều các chén: dùng chén tống để nước chén nào cũng như nhau.

Ấm trà trong nhà

Ở nhiều gia đình, ấm trà gắn với người ông, người bố. Sáng sớm ông ngồi pha ấm trà trước hiên, con cháu đi qua được gọi vào uống một chén. Ấm tích trong giỏ ủ giữ ấm cả buổi, ai khát thì rót. Bàn trà là chỗ người lớn bàn chuyện nhà, chuyện họ hàng.

Những ấm trà ấy không cầu kỳ. Trà Thái Nguyên, nước sôi, ấm sứ hoặc ấm đất — và thời gian.

Ấm tử sa, chén trà và gói trà trên khay gỗ trong căn phòng ấm — Chén trà tiếp khách: rót khách trước, mình sau.

Trà Thái Nguyên trong phép tiếp khách

Người Việt uống nhiều loại trà: trà ướp sen, ướp nhài, trà mạn, chè tươi. Nhưng khi nói "pha ấm trà mời khách", nhiều nhà miền Bắc nghĩ tới trà xanh Thái Nguyên — hương cốm, chát dịu, hậu ngọt. Câu "chè Thái, gái Tuyên" có lẽ cũng từ đó mà ra.

Có nhà dành riêng một gói trà ngon hơn thường ngày để mời khách quý, dịp lễ Tết. Chọn trà mời khách cũng là một cách thể hiện sự trân trọng.

Chén trà trong nhịp sống hôm nay

Nhịp sống thành phố nhanh hơn, nhưng chén trà vẫn giữ chỗ:

Ở văn phòng, chén trà mời đối tác trước khi vào họp.
Ở quán trà, bạn bè hẹn nhau uống trà thay vì cà phê.
Ở nhà, bàn trà cuối tuần là lúc cả nhà ngồi lại.

Người trẻ bắt đầu quay lại với trà theo cách riêng: pha ấm nhỏ, chọn dòng theo gu, tìm hiểu nguồn gốc. Nhưng cái cốt lõi thì không đổi — chén trà là để ngồi lại với nhau.

Muốn pha trà tiếp khách nhanh ở văn phòng, xem bài pha trà tiếp khách văn phòng. Muốn giữ bàn trà gia đình, đọc bàn trà gia đình cuối tuần.

Một ấm trà cho khách quý

Nếu muốn có một gói trà dành riêng cho những lần khách quý tới nhà, Trà Đinh Thượng Hạng cho chén trà thanh, chát rất nhẹ, hậu ngọt kéo dài — pha được 6–8 nước, đủ cho một buổi chuyện dài. Trà Đinh Cao Cấp hương cốm rõ; Nõn Tôm êm cổ, ít người chê.